Wat is nu eigenlijk stress?

Er wordt veel over gepraat en iedereen heeft er wel eens last van. De een kan er beter tegen dan de ander. Maar wat is het nu eigenlijk stress?

Stress betekent niets anders dan spanning of druk. Van oorsprong is het een term uit de bouw: stress is de kracht die wordt uitgeoefend op een voorwerp. Of stress schadelijk is hangt af van hoeveel belasting iets (of iemand) aan kan. Zelfs metaal krijgt haarscheurtjes als het te eenzijdig of constant wordt belast. Dat geldt dus ook voor mensen.

Als we het over stress hebben, dan gaat het meestal over ongezonde druk: een teveel aan spanning. Maar stress is niet altijd ongezond. Stress is een hele natuurlijke, en ook gezonde reactie van het lichaam, we noemen het dan positieve stress. Op het werk helpt gezonde stress je om goed te presteren. Het maakt je alert, geconcentreerd en efficiënt. De spanning maakt het lichaam ook klaar voor actie en dat is nodig om te kunnen reageren op bedreigende situaties.

Balans

Zolang  spanning en ontspanning met elkaar in balans zijn en elkaar regelmatig afwisselen, is er niets aan de hand. Als de spanning echter niet wordt opgevolgd door een perioden van ontspanning, rust en emotionele ontlading, dan blijft de boog gespannen. De spanningsvolle situaties zullen elkaar dan ook steeds sneller opvolgen; je kunt minder hebben en kunt moeilijker tot ontspanning komen.

Uit balans

De problemen ontstaan pas wanneer de draaglast groter wordt dan de draagkracht. Op dat moment zijn de eisen die aan jou worden gesteld of die je aan jezelf stelt groter dan wat je aankunt. Het is het verschil tussen moeten en kunnen.  Het evenwicht tussen de factoren die spanning veroorzaken, stressoren, en jouw mogelijkheden om stress te voorkomen of er mee om te gaan slaat door naar de verkeerde kant. Je raakt uit balans.

Een verstoring van dat evenwicht kan veroorzaakt worden door een te grote draaglast (teveel stress van buitenaf of van binnenuit) of een te kleine draagkracht (innerlijke veerkracht).

Innerlijke veerkracht
Bij een te kleine draagkracht spelen interne factoren, zoals weinig zelfvertrouwen, eigenwaarde en het gebrek aan innerlijke motivatie of bezieling een rol.  Hier bevindt zich jouw oerkracht, jouw drive om de dingen te doen die je doet. Hoe groter jouw innerlijke veerkracht, hoe beter je met spanning om kunt gaan.  Of wel met stresssituaties om kunt gaan.

Bij een te grote draaglast is er sprake druk van buitenaf en binnenuit. Als de eisen en oorzaken buiten jezelf komen noemen  we dit objectieve druk. De druk kan ook van binnenuit komen. Dit noemen we subjectieve druk.

Objectieve druk
Dit is de druk van wat er feitelijk allemaal op je schouders rust. Het is het resultaat van de keuzes die je in je leven hebt gemaakt. Denk aan je werk, je gezin, het huishouden, je hypotheek, overwerken, (echt) scheiding, een overlijden, de zorg hebben voor iemand anders/mantelzorg enz.

Subjectieve druk
Maar er kan ook spanning of druk ontstaan die vanuit je jezelf komt en die jou stress geeft. Interne factoren, zoals niet helpende denk- en gedragspatronen, spelen dan een rol. Het zijn de stemmetjes die je in de loop van je leven hebt opgedaan en als waarheid hebt aangenomen. Wellicht zijn deze gedachten niet meer reëel en vaak helpen ze je ook niet (meer). Denk aan gedachten zoals: ‘Wat ben ik toch stom dat ik dat niet gedaan/gezien heb’ of ‘Ik ben het ook niet waard om …..

Het geeft stress als er verschil is tussen wat je moet (objectieve en subjectieve druk) en wat je kunt (innerlijke veerkracht. Het verschil  tussen draagkracht en draaglast. Als deze factoren niet met elkaar in balans zijn kun je stress ervaren.

Eigenschappen

Sommige mensen zijn gevoeliger voor stress dan anderen. De volgende eigenschappen maken kwetsbaar:

  • Perfectionisme
  • Zogenaamde type A-factoren: ambitie, prestatiegerichtheid, competitie, gehaastheid, niet ‘niets’ kunnen doen en vaak twee dingen tegelijk doen
  • Veel van zichzelf eisen en ‘moeten’
  • Groot verantwoordelijkheidsgevoel
  • Grote betrokkenheid bij gezin of werk
  • Streven naar waardering van anderen
  • Moeilijk ‘nee’ kunnen zeggen, moeilijk grenzen kunnen aangeven of voor zichzelf opkomen
  • Pessimisme en een weinig positieve kijk op eigen prestaties
  • Moeilijk steun kunnen vragen
  • Gevoelens slecht kunnen uiten
  • Gevoel weinig invloed te kunnen uitoefenen op de omgeving en het eigen leven

Deze eigenschappen worden deels bepaald door karakter en temperament, maar ervaring en vaardigheden spelen ook een grote rol.

Werken aan balans

Het goede nieuws is dat je zowel je innerlijke veerkracht als je objectieve en subjectieve druk kan beïnvloeden.
Je kunt zelf veel doen om je draagkracht te verbeteren en je draaglast te verminderen. Zo kun je vaardigheden als assertiviteit en stresshantering aanleren.  Je kunt leren om op een positievere manier over jezelf te denken of leren meer realistische eisen te stellen.  Maar ook door aan je eigenwaarde te werken kun je ervoor zorgen dat je minder stress ervaart.

Ongezonde stress kan zich op vier verschillende manieren uiten

Lichamelijk

Lichamelijke signalen hangen samen met de verhoogde lichamelijke activiteit bij stress. Je kunt last krijgen van hoofdpijn, spierpijn, rugpijn of nekpijn, maar ook van hartkloppingen, allergieën of spijsverteringstoornissen. Het afweersysteem kan door stress worden aangetast. Hierdoor word je ook vatbaarder voor verkoudheid en griep. Vermoeidheid, rusteloosheid en slaapproblemen zijn ook veel voorkomende stresssymptomen.

Psychisch

Gestreste mensen zijn vaak prikkelbaar, snel boos of cynisch. Daarnaast kan stress ook gepaard gaan met gevoelens van machteloosheid, ongeluk of verveling. Ongezonde stress kan de stemming, de gemoedstoestand waarin iemand verkeert, sterk beïnvloeden. Mensen kunnen zich eenzaam voelen. Er is sprake van veel zelfkritiek en vaak sombere en pessimistische klachten.

Gedrag

Bazig, snauwen, kritisch, maar ook overmatig gebruik van alcohol, drugs, sigaretten of eten. Ongezonde stress kan ook veranderingen in het gedrag van mensen veroorzaken. Deze veranderingen komen onder andere voort uit de lichamelijke en psychische symptomen van stress. Prikkelbaarheid kan leiden tot conflicten en lusteloosheid of somberheid kan juist terugtrekken uit sociale contacten tot gevolg hebben. Iemand kan zich moeilijk ontspannen en heeft vaak een ‘kort lontje.

Denken

Tot slot hebben mensen met stress vaak moeite met helder nadenken. Ze merken dat ze veel vergeten en moeilijk besluiten kunnen nemen. Een gebrek aan creativiteit, geheugenproblemen, concentratieproblemen, het komt allemaal voor. Ongezonde stress leidt vaak tot een negatief gedachtenpatroon: mensen kunnen hun gevoel voor humor kwijt raken en steeds negatiever over zichzelf gaan denken. Ook piekeren kan een symptoom zijn die op stress duidt.

Hoe kan coaching jou helpen?

Zoals ik al zei: het goede nieuws is dat je zelf veel kunt doen om weer in balans te komen. De eerste stap is bewust zijn dat je stress ervaart. De tweede stap is om in beweging te komen om zaken in je leven te willen veranderen. Ik help je daar graag bij . Ik geef  je belangrijke handvatten waarmee jij jouw leven weer in eigen hand kunt nemen. Zodat je beter met stresssituaties kunt omgaan en je weer energie en rust ervaart. Lees hier verder als je meer wilt weten wat ik voor je kan doen.

Meer uitgebreide informatie over stresssignalen en klachten, lees hier verder.

hard-werken-stress-1 Wat is nu eigenlijk stress?